De Parkstadwet moet een gemeenschap redden die al vertrokken is

Met de Parkstadwet wil de gemeente Heerlen ervoor zorgen dat er weer gemeenschap komt in de wijken. Waar mensen elkaar kennen en elkaar helpen. Een van de aangewezen wijken waar verandering moet komen is Versiliënbosch. Een buurt waar het onderhoud aan de oude woningen al jaren tekortschiet en waar sloop dreigt.

De sloopplannen en een verhuisvergoeding van zevenduizend euro hebben ervoor gezorgd dat twee derde van de bewoners is vertrokken. Daarvoor in de plaats zijn tijdelijke bewoners gekomen, waardoor de gemeenschap juist is afgebrokkeld.

Buiten, onder een partytent voor een huis met een spandoek ‘een bijzonder hechte volksbuurt sloop je niet!’, zitten een moeder en haar dochter. De dochter is in dit huis opgegroeid en woont inmiddels in een koophuis in het aangrenzende Vrieheide. We praten over de buurt. Over wat er misgaat verschillen ze van mening: volgens de dochter zijn het buitenlanders die overlast veroorzaken. De moeder, wier partner zelf uit het buitenland komt, heeft vooral last van het toegenomen verkeer.

Een paar deuren verder vertelt een man in de deuropening dat hij er al 29 jaar woont. Hij kende zijn overbuurvrouw door en door, ook op de dagen dat er “iets bij haar klikte en ze in haar onderbroek naar buiten liep. Dan hielpen we haar”, zegt hij.
De buurvrouw ‘bezweek’ in zijn ogen voor de verhuisvergoeding die Woonpunt bood aan wie de buurt wilde verlaten. “Ze is verhuisd naar de achtste verdieping van een flat, ergens anders in Heerlen. Wie gaat haar daar helpen?”

Een zwartboek, een sloopbesluit
Versiliënbosch is een oude mijnwerkerskolonie uit de jaren tien en twintig van de vorige eeuw. De buurt telt 300 huizen en bestaat op twee woningen na volledig uit sociale huur. De huurwoningen zijn eigendom van woningcorporatie Woonpunt. “De wijk verwijst fysiek naar het mijnverleden”, zegt Wim Hazeu, bestuurder van Woonpunt, “en zit daardoor diep in het DNA van Heerlen.” Maar de woningen geven volgens hem niet de woonkwaliteit die nu nodig is.

In de jaren tachtig is de buurt voor het laatst gerenoveerd. Volgens Hazeu is dat elke veertig jaar nodig. “Bewoners hebben in de tientallen jaren die volgden met elkaar garages en tuinen ingericht en bijgebouwd”, vertelt bewoner Marion van der Oord. ‘“Iedereen heeft er zijn hobby gehad: duiven, een vijver met karpers, kanaries. Daar is straks  in de nieuwe plannen geen ruimte meer voor.”

Bewoners waren het na jaren van klachten over achterstallig onderhoud zat. Ze hingen spandoeken op en zochten de publiciteit; directe aanleiding was een aangekondigde huurverhoging in 2021. Voor Hazeu begon het met een zwartboek dat hij in 2021 aangeboden kreeg. “Voor mij was dat de start om te gaan onderzoeken hoe de woningvoorraad ervoor staat en wat ervoor nodig is om die naar moderne staat te krijgen. Dat hebben we samen gedaan met de bewonersoverlegcommissie (BOC). Het leidde tot het bittere besluit tot sloop.”

Het sloopbesluit ging vergezeld van een verhuisvergoeding van zevenduizend euro. Het deel van de bewoners dat zich verzette, verenigde zich in een bewonerscommissie, een andere groep dan de BOC. De BOC voelde zich gehoord door Woonpunt en is volgens betrokkenen ‘een stille dood gestorven’. De bewonerscommissie die zich verzette, is tot op heden de groep die officieel met Woonpunt in gesprek is over de toekomst van de buurt.

Over de staat van de huizen zijn de bewoners eensgezind: Enkel glas, kapotte kozijnen, gaten in de vloer. Sommige woningen zijn in de afgelopen twintig jaar drie keer gestuct vanwege het vocht. Hazeu zegt zelf niet de grote sloophamer te willen zijn. Hij is naar eigen zeggen teleurgesteld dat het zoveelste onderzoek uitwees dat renovatie geen duurzame oplossing is. Het gaat hem ook om toekomstige generaties.

Afgelopen juni gaf Woonpunt een voorlopig advies om de hele buurt te slopen. Van der Oord, voorzitter van de bewonerscommissie Versiliënbosch, verzet zich daar samen met de andere leden tegen. In een persverklaring, direct nadat het sloopadvies bekend werd, liet de commissie weten zich ‘gebruikt te voelen voor het creëren van schijndraagvlak voor een besluit dat al lang in hogere kringen lijkt genomen te zijn’. Voor Van der Oord is de zaak helder: er is jarenlang geen structureel onderhoud gepleegd en dat eist zijn tol. Ondanks die staat wonen de mensen er. Een buurt uit duizenden, waar renovatie aan de orde is. Volgens Van der Oord was Versiliënbosch een hechte gemeenschap en is daar inmiddels weinig van over.

De buurt is kapot
‘Sinds de sloopplannen loopt het spaak in de wijk. Mensen bekommeren zich niet meer om elkaar en de straat wordt niet meer schoongehouden,’ zegt Pieter. Hij is 91 en woont zijn hele leven al in Versiliënbosch. Hij houdt zich liever op de achtergrond: “Als er zeik is, ga ik weg.”

Het is een geluid dat vaker klinkt bij wie is gebleven. “De buurt is kapot”, zegt Henkie. Vijf jaar geleden overleed zijn vrouw. De buurvrouw kookte daarna elke avond voor hem. Die buurvrouw is inmiddels verhuisd en het lukt Henkie niet om contact te krijgen met de nieuwe buren.

De wet en de verhuurders
Sinds 1 januari geldt in Heerlen de Parkstadwet, die moet voorkomen dat kwetsbare wijken nog kwetsbaarder worden. Versiliënbosch is een van de wijken waarvoor de wet is bedoeld. Eind 2025 is Woonpunt en Maximus, dat de vrijgekomen woningen verhuurt, gevraagd de wet op de buurt toe te passen.

De Parkstadwet is de regionale toepassing van de Wet bijzondere maatregelen grootstedelijke problematiek (Wbmgp), landelijk bekend als de Rotterdamwet. Op grond van deze wet kunnen gemeenten in aangewezen straten woningzoekenden weigeren die van een uitkering leven of een strafblad hebben. De aanscherping die op 1 januari inging, voegde daar de eis aan toe dat je alleen in de aangewezen wijken mag komen wonen als je al zes jaar in de regio woont.

Hazeu noemt de Parkstadwet een paardenmiddel. Hij is er niet blij mee, maar is er wel van overtuigd dat de wet nodig is om uit de problemen in de Heerlense volkshuisvesting te komen. Die problemen zijn wat hem betreft het aantal woningen en de kwetsbare bewoners. Hazeu ziet twee ontwikkelingen die tot de huidige situatie hebben geleid. Door de mijnen explodeerde Heerlen: tussen 1900 en 1950 werden daardoor veel dezelfde woningen gebouwd. Dat leverde een overvloed aan goedkope woningen op, die inmiddels antiek zijn. Op de sluiting van de mijnen volgde een grote sociaal-economische ramp. Hazeu: “We willen dat er weer evenwicht komt in wijken, zodat mensen elkaar helpen. Burenhulp en mantelzorg komen nauwelijks van de grond.”

De mallemolen van verhuizingen
Sinds 2023 verhuurt Maximus Vastgoedbeheer de leegkomende woningen tijdelijk. Nieuwe bewoners moeten een baan hebben, student zijn of gepensioneerd zijn. In Versiliënbosch worden inmiddels zo’n tweehonderd woningen via Maximus bewoond. Maximus verhuurt alleen in Zuid-Limburg.

Noel Notermans is bij Maximus verantwoordelijk voor de bewoners en de woningen, waaronder de werving. Aspirant-bewoners moeten een huisvestingsvergunning aanvragen bij de gemeente; Maximus levert daarvoor een toewijzingsdocument en een specificatie van de huur aan. Zelf controleert Maximus de aspirant-huurders niet, zegt Notermans: “Die weten vaak zelf wel of ze in aanmerking komen.” De gemeente toetst of de aanmelders aan de wet voldoen. Maximus krijgt van de gemeente te horen waarom mensen zijn afgewezen. “Dan gaan we op zoek naar woonruimte in andere wijken in Heerlen of in andere gemeenten. Behalve als er een crimineel verleden is, dan niet.” Notermans houdt met elke nieuwe huurder een kennismakingsgesprek. De aanloop is groot: volgens Notermans krijgt Maximus per dag tussen de honderd en honderdvijftig aanmeldingen, terwijl er vrijwel niets beschikbaar is.

Waarom de wet juist in Versiliënbosch geldt, onderbouwt de gemeente met de zogeheten Veerkrachtkaarten. Daarop kleurt de buurt voor honderd procent rood of donkerrood: Versiliënbosch scoort hoog op zowel overlast en onveiligheid als op de kwetsbaarheid van bewoners. Voor aanwijzing is 25 procent voldoende. Andere cijfers uit de aanvraag wijzen dezelfde kant op: 73 procent lage inkomens, 42 procent arbeidsparticipatie en 135 bijstandsontvangers per duizend inwoners, tegen 71 in heel Heerlen. Daarnaast noemt de gemeente signalen van bewoners over een stapeling van problemen. Op het vertrek van twee derde van de bewoners sinds de sloopplannen gaat de gemeente in haar antwoord niet in.

In de sloopwijk is het een komen en gaan van mensen en is er weinig binding met elkaar. Hazeu ziet dat de prijs-kwaliteitverhouding voor de nieuwe mensen in Versiliënbosch ideaal is. “Door het tekort aan woningen strijken ze hier kort neer, totdat ze iets beters hebben gevonden. De huidige woningen voldoen niet aan wat mensen nu nodig hebben en daardoor vertrekken ze snel weer. Het is de mallemolen van verhuizingen door stadsnomaden. Je kunt hierdoor geen gemeenschap bouwen”, zegt Hazeu.

Alleen maar normale mensen
De achtertuin van Sylvia is niet afgeschermd. Na pogingen tot inbraak hing ze camera’s op. Ze wijst op haar kozijn: een groot gat is er recent ‘heel lelijk gerepareerd, alsof een kleuter het gedaan heeft. Je ziet de verloedering gewoon doorgaan.’

Sylvia is een van de tijdelijke bewoners. Via Maximus kwam ze na haar scheiding in Versiliënbosch terecht; haar huis in Nuth staat te koop. “Er is hier geen gemeenschap omdat iedereen werkt”, zegt ze. In haar straat wonen volgens haar normale mensen: een accountmanager, een beveiliger, iemand van de pakketdienst. Zelf werkt ze in het ziekenhuis. Ze hoopt dat de sloop nog even op zich laat wachten, zodat ze voldoende inschrijfduur opbouwt voor een andere woning.

Verderop woont Harm, in zijn eigen woorden een tevreden bewoner. Hij hoopt dat zijn woning niet wordt afgebroken. Hoewel hij niet aan de eisen van de Parkstadwet voldoet, woont hij in Versiliënbosch. Hij woonde twee jaar in Hongarije en keerde terug vanwege de toeslagen waar hij daar geen recht op had. In Nederland scheelt dat hem zo’n duizend euro per maand. In Hongarije raakte hij zijn telefoon kwijt, met daarop zijn inloggegevens en DigiD, en verloor daarmee zeven jaar opgebouwde inschrijfduur voor een sociale huurwoning. Van de dertig woningen waarop hij zich sindsdien heeft ingeschreven, werd hij drie keer uitgenodigd; telkens was hij een van twintig kandidaten en ging de woning naar nummer één, twee of drie. Hij is een van de zo’n tweehonderd tijdelijke bewoners van de wijk en wil er het liefst nooit meer weg.

Acht hoog
De man die er al 29 jaar woont, kijkt naar de overkant, naar het huis waar zijn buurvrouw woonde. Zij woont nu ergens in Heerlen op acht hoog. ‘Wie gaat haar daar helpen?’ Van der Oord ligt wakker van het toekomstbeeld: ‘Straks ziet de buurt er hetzelfde uit, dezelfde huizen, hetzelfde achterommetje. Een horrorbeeld.’

Verantwoording
De invoering van de Parkstadwet was voor ZO-NWS de aanleiding om in de Heerlense wijken de thermometer te steken. Volgens verantwoordelijk wethouder Casper Gelderblom kwam de wet tot stand dankzij signalen van inwoners. ZO-NWS wilde weten hoe die inwoners de wet zelf ervaren. Ruim honderd Heerlenaren beantwoordden vragen over veiligheid en woongenot in hun wijk. Lees hier over de conclusies. Met een deel van hen namen we per mail of telefoon contact op, bij sommigen gingen we langs. De enquête is niet representatief, maar geeft een beeld van wat er leeft.

Dit artikel is onderdeel van een onderzoeksproject naar de effecten van de Parkstadwet. Het project wordt gefinancierd door Stimuleringsfonds voor de Journalistiek (SVDJ).

ZO-NWS hecht als streekomroep veel waarde aan onderzoeksjournalistiek. We richten ons op zaken die om kritisch en diepgravend onderzoek vragen. Verhalen waarbij het gaat om het signaleren van misstanden, het volgen van geldstromen en het controleren van de macht. Onderzoeksjournalistiek komt ook om de hoek kijken bij het analyseren van trends en het inzichtelijk maken van ingewikkelde zaken, bijvoorbeeld lange politieke processen of rechtszaken.