VIDEO: Laatste Kleine Zusters verlaten Heerlen na 154 jaar

Verhuizen levert stress op. Ook met de Heer aan je zijde blijft het een hele onderneming. Voor de laatste vijftien Kleine Zusters van de Heilige Joseph is de verhuizing bovendien veel meer dan dozen inpakken. Als zij Huize de Berg in Heerlen verlaten, komt na 154 jaar een einde aan de aanwezigheid van de congregatie in de stad.

Zuster Margret Dekker (88) noemt zichzelf met een glimlach nog een van de ‘jonkies’. Haar spullen zijn nog niet allemaal ingepakt. Het afscheid valt zwaar.

“Sommige zusters wonen hier al veertig, vijftig of bijna zestig jaar. Het is niet niks om deze vertrouwde plek te verlaten. Het is heel emotioneel.”

De vijftien zusters zijn tussen de 85 en 98 jaar oud. Begin oktober verruilen ze Huize de Berg aan de Gasthuisstraat voor zorgcentrum De Eghte in Echt. Daar kunnen ze als gemeenschap bij elkaar blijven wonen en hun religieuze leven voortzetten. Het Heerlense klooster is voor de steeds ouder wordende gemeenschap te groot geworden en vraagt te veel onderhoud.

Bijna twee eeuwen zorg
Met het vertrek verdwijnt een gemeenschap die diep verweven is met de geschiedenis van Heerlen. De congregatie werd in 1872 gesticht door de Heerlense priester Peter Joseph Savelberg. Vanuit een pand aan de Gasthuisstraat begonnen de zusters met de opvang en verzorging van armen, zieken, ouderen en wezen. Later waren zij onder meer actief in ziekenhuizen, de gehandicaptenzorg, het onderwijs en bejaardentehuizen.

De orde groeide snel. Rond 1915 waren al meer dan vierhonderd Kleine Zusters actief. In 1947 waren dat er ongeveer 1800, werkzaam in tientallen instellingen. De congregatie groeide vanuit Heerlen uit tot een belangrijke speler in de Nederlandse zorg en werd ook actief in het buitenland.

Huize de Berg speelde daarin een centrale rol. Het monumentale complex werd vanaf het einde van de negentiende eeuw gebouwd en deed aanvankelijk onder meer dienst als sanatorium. Later werd het het moederhuis van de congregatie en vanaf 1975 officieel een kloosterbejaardenoord met verpleegafdeling.

‘Dat mogen we nooit vergeten’
Om het afscheid te markeren is in Huize de Berg de expositie 'Wat blijft als de Kleine Zusters vertrekken?' ingericht. Samensteller Fleur Spruit wil daarmee niet alleen terugkijken op het religieuze leven, maar vooral op de maatschappelijke betekenis van de vrouwen achter het habijt.

“Deze zusters staan aan de basis van armenzorg en gehandicaptenzorg in Heerlen en de rest van het land. Vroeger deed de overheid dat niet. Sociale zorg was een taak die deze congregatie op zich nam. Dat is ontzettend belangrijk geweest voor deze regio en dat mogen we nooit vergeten.”

De tentoonstelling bestaat uit persoonlijke verhalen, portretten en historische beelden. Voor veel bezoekers is het afscheid ook persoonlijk. Families uit Heerlen en omgeving kwamen generaties lang over de vloer in het klooster.

“Mijn tante zat hier in het klooster en wij kwamen regelmatig op bezoek”, vertelt een bezoekster. “Als kind ging ik hier fruit plukken en als we lunch hadden, was de tafel heel royaal gedekt. Het is jammer dat dit allemaal voorbij is. Zeker voor de zusters. Voor hen is het heel verdrietig.”

‘Helpen waar niemand anders helpt’
Spruit raakte tijdens het maken van de tentoonstelling gehecht aan de zusters. Volgens haar verdwijnt met hun vertrek uit Heerlen niet automatisch waar zij voor stonden. “Ze gaan weg, maar hun gedachtegoed hebben ze levend weten te houden. Helpen waar niemand anders helpt, dat is wat blijft.”

Dat gedachtegoed kreeg de laatste jaren in Huize de Berg nog een actuele invulling. In een groot deel van het complex worden vrouwen en kinderen uit Oekraïne opgevangen. De gemeente Heerlen wil die opvang, waar momenteel plaats is voor ongeveer 210 mensen, tot uiterlijk maart 2030 voortzetten. Daarmee blijft het voormalige klooster ook na het vertrek van de zusters een plek waar mensen onderdak en ondersteuning vinden.

De Kleine Zusters verdwijnen daarmee uit het Heerlense straatbeeld, maar niet uit de geschiedenis van de stad. Wat in 1872 begon met de zorg voor mensen naar wie nauwelijks iemand omkeek, laat 154 jaar later een omvangrijke erfenis achter.

En terwijl de laatste dozen in Huize de Berg worden gevuld, begint voor vijftien zusters op hoge leeftijd nog één keer een nieuw hoofdstuk.