VIDEO: Sven en Jessica, de sociale motor in de Heerlense wijk Passart

Sven Paas loopt, zoals elke week, door Passart. Hij heeft zijn telefoon in de hand. Verwaarloosde tuinen, verdwenen wipkippen, een lachgaspatroon naast de stoeprand, hij fotografeert alles en stuurt het naar de reinigingsdienst of zet het op de Facebookpagina van de buurtvereniging. Op een ochtend herkent een bewoonster haar eigen tuin in de foto's en belt aan. Ze heeft geen vervoer en geen geld om het grofvuil op te laten halen. Sven belt de corporatie. Nog dezelfde week wordt de tuin leeggehaald.

Sven en zijn vrouw Jessica Paas bouwen al twee jaar aan gemeenschapszin in Passart, een buurt in Heerlerheide die donkerrood kleurt op de veerkrachtkaart van de gemeente. Met een beetje subsidie, een flink aantal vrijwilligers maar vooral met eigen handen. Vanaf januari is de Parkstadwet van kracht, een omstreden wet die de komst van nieuwe bewoners in buurten zoals Passart moet selecteren. Door de Parkstadwet mag je niet zomaar overal meer gaan wonen in 19 Heerlense wijken. Om de kwetsbare wijken sterker te maken mag je er niet meer komen wonen als je een uitkering hebt, een crimineel verleden of als je de afgelopen zes jaar niet gewoond hebt in Heerlen. Dit moet de gemeenschapszin vergroten. De vraag is of de Parkstadwet hiervoor gaat zorgen of dat initiatieven zoals die van Sven en Jessica de verbinding in de wijk steviger maken. 

Passart ligt in het noorden van Heerlen. De wijk heeft een beroemd Surinaams eethuis, een Action, een basisschool en een park met speeltuin. Zo’n 65% van de woningen is sociale huur. Wie er opgroeit, kent de cyclus: dreigende sloop van corporatiewoningen, bewonersprotest, dan toch renovatie in plaats van sloop. Beukstraat, Plataanplein, Acaciastraat, in de Passart is het al twintig jaar lang hetzelfde verhaal. De woningen staan er nog. De problemen ook.

Wat de gemeente onder veerkracht verstaat, omschrijft de aanvraag voor de Parkstadwet zo: het vermogen van een gemeenschap om te herstellen van tegenslagen en zich aan te passen aan veranderende omstandigheden. Een buurt met veerkracht kan schokken opvangen en sneller reageren op problemen. Passart scoort daar slecht op en dat was een van de onderbouwingen voor de wetsaanvraag. De wet is in strijd met het grondrecht van vrije vestiging en moest daarom worden goedgekeurd door de minister van Binnenlandse Zaken.

De Beukstraat is het voorbeeld waar Sven en Jessica steeds naar teruggrijpen. De woningen zitten vol schimmel. "Huizen waar niemand zou mogen wonen", zegt Jessica. Vijftien jaar geleden zouden ze gesloopt worden. Dat is niet gebeurd. Nu wonen er mensen met een psychische kwetsbaarheid, en sinds kort een man van buiten Heerlen met een drugsverslaving die er, volgens de regels van de Parkstadwet, niet had mogen wonen. Sven klopt elke week bij hem aan. De man vindt het leuk dat Sven een praatje komt maken. De wet had hem moeten weren. De wet deed het niet.

De goede mensen vertrekken
Met de Parkstadwet wil Heerlen ook nieuwe inwoners uit de Randstad weren die in Limburg op zoek gaan naar een goedkope woning met een korte wachttijd. "In Passart hebben we minder last van mensen uit Rotterdam dan van GGZ-mensen", zegt Jessica. "Onlangs is er een man uit nood verhuisd naar Vaals omdat de bovenbuurman 's nachts er luidruchtig op los leefde. Aan dit soort overlast gebeurt niets." Sven en Jessica zien de 'goede' mensen vertrekken. 

“Als je dagelijks ziet waar een buurt tegenaan loopt, of het nu gaat om achterstallig onderhoud, bureaucratie of de leefbaarheid op straat, kun je twee dingen doen: afwachten tot de politiek het oplost, of zelf het heft in handen nemen. Door heel veel te organiseren, breng je de regie terug naar de mensen die er daadwerkelijk wonen."

Vooroordelen verdwijnen
Grote, structurele problemen los je niet in je eentje op, maar wel als collectief. Evenementen zoals een gezamenlijke buurtbarbecue, de opbouw van de kerststal in het park of een Sinterklaasfeest voor tientallen kinderen lijken misschien 'gewoon gezellig', maar ze zijn het fundament van een sterke buurt. Het zijn de momenten waarop buren elkaar écht leren kennen, vooroordelen verdwijnen en er een vangnet ontstaat. Als de gemeenschap sterk is, staan mensen klaar om elkaar te helpen als het tegenzit.

"Voor een sterke gemeenschapszin moet je mensen verbinden met elkaar. Met een sterke basis kun je mensen helpen en hartelijk ontvangen. Die basis is er niet. Pas als er een probleem is, een schuld of gedoe, komen de hulpverleners. Dan zijn ze trots dat ze achter de deur komen. Maar ga eens mensen enthousiasmeren die wél wat kunnen, die een bordje eten langsbrengen", zegt Jessica.

Verkeerde aanpak
Sven is 18 jaar geleden vanuit het nabijgelegen Voerendaal naar Passart verhuisd. "Je bent een dief van je portemonnee als je niet in Heerlen gaat wonen", Sven doelt op de lage huizenprijzen. Als voorzitter van buurtvereniging Passart en oud-voetbaltrainer bij VV De Dem kent hij de wijk van binnen en van buiten. En hij ziet wat er misgaat.

Op een avond staan er zo'n zestig jongeren in de parkeergarage met hun fatbikes. Sven loopt erheen. "De jeugd heet nu de fatbikejeugd. Prima jongeren, maar ze worden verkeerd benaderd." Hij zegt ze dat ze moeten ophouden met jennen, mensen zijn bang van ze. Hij stuurt ze naar buiten. "Ze moeten gewoon geen zeik maken. Als je de handhaving belt, hebben ze lol, want dan gaan ze jennen."

Jessica zocht contact met Ron Meyer, directeur van Nationaal Programma Heerlen-Noord (NPHLN), om iets positiefs te maken van de groep. "Ze zijn nu bij elkaar, dus laten we daar wat goeds mee doen. Maak ze belangrijk, doe iets samen met de kinderen." Meyer adviseerde haar een brief te sturen naar de burgemeester, naar zorgorganisatie Jens, verantwoordelijk voor jeugd, en naar welzijnsorganisatie Alcander. Een week later kreeg Jessica een brief onder ogen die de gemeente aan de ouders van de fatbikejongeren had gestuurd: de jongeren zijn een gevaar, stond erin, en ze kunnen een gebiedsverbod krijgen. "Het zoveelste voorbeeld van een verkeerde reactie", zegt Sven.

Sven noemt ook de sportpas, een tegoedbon van 100 euro voor Heerlense jongeren van 12 tot en met 23 jaar. Een initiatief van de gemeente Heerlen dat niet goed bij de doelgroep aansluit volgens Sven.Tieners willen naar een fitnesscentrum, zegt hij. Dat kan niet met de pas, omdat fitnesscentra zich hier niet bij hebben aangesloten. "Het is een kwestie van blijven bellen als je iets voor elkaar wilt krijgen." Voor Sven is het eerst zien, dan geloven. Het gaat hem allemaal te traag en de gemeente komt volgens hem steevast met de verkeerde aanpak.

Geen frustratie
Daar verschilt hij met Jessica. Zij is positiever over de aanpak van de gemeente. "We zitten op een lijn. Maar er zijn zoveel tussenpartijen. Overal werken te veel mensen. Het duurt allemaal te lang."

Parkstadwet
Binnenkort krijgt een oud-bewoner van Passart de sleutel voor een woning om de hoek. Eerder werd hij vanwege overlast uit zijn woning in Passart gezet. Sven weet het, want hij weet alles wat er in de buurt gebeurt. Hij vertelt het zonder ophef, maar de betekenis is duidelijk: de Parkstadwet had dit moeten voorkomen. 

In november werd de wet in de bewonerscommissie geïntroduceerd. Sven en Jessica waren erbij. In tien minuten werd uitgelegd wat de Parkstadwet was. "Of we even wilden instemmen. Er was geen tijd, het moest snel want de wet moest naar de gemeenteraad. We zaten met vieren van Passart en voelden ons verplicht in te stemmen." Op initiatief van Jessica is er in december, nadat de gemeenteraad al had ingestemd, alsnog een bijeenkomst georganiseerd waar verantwoordelijk wethouder Casper Gelderblom en Ron Meyer, directeur Nationaal Programma Heerlen-Noord, een uitgebreide toelichting gaven.

Handel en wandel
Sven maakt zich zorgen om de wijk en ziet wat er misgaat. "Ik zie veel 14-jarigen dealen. Ook oudere mensen gaan door met drugshandel vanwege de kick. Ze hebben geld genoeg. De Parkstadwet gaat dat niet oplossen", zegt Sven.

Dennis Martens van het Nationaal Programma stelt dat het slecht gaat met de gemeenschappen in Heerlen-Noord omdat het ontbreekt aan vrijwilligers en verenigingsleven. Sven en Jessica laten het tegendeel zien. "Steeds meer verenigingen, zoals de voetbalclubs en carnaval, willen iets samen doen." Sven en Jessica begonnen twee jaar geleden met het organiseren van activiteiten in de wijk. Op de eerste bijeenkomst kwamen twintig mensen. Daarna volgden de kerststal, burendag en Koningsdag. Bij de buurtbarbecue van vorige week kwamen zo'n 120 mensen en waren 20 vrijwilligers van 's ochtends vroeg bij de opbouw tot het opruimen. "Bewoners zien dat het leuk is en dat het niet bij één keer blijft. Dan komen ze terug." De kersverse wethouder Timoer Reijnders was aanwezig en vond het “heel inspirerend hoe hier een gemeenschap wordt gevormd door de enome eenvoud.” 

Zoden aan de dijk
Jessica zit in de bewonerscoalitie in Heerlen-Noord, onderdeel van het Nationaal Programma Heerlen-Noord . Ze staat geregeld op een podium om te vertellen hoe zij in Passart het vertrouwen van de bewoners aan het terugwinnen is. Of het zoden aan de dijk zet, weet ze niet. Ze doet het met verve. Binnenkort neemt ze deel aan de nieuw te starten Leergang Academie voor Sociale Stedelijke Ontwikkeling (LASSO).

De Parkstadwet belooft veerkracht te vergroten in buurten als Passart. Maar veerkracht is hier al aanwezig, in de vorm van Sven die aanklopt bij een buurvrouw met een volle tuin, Jessica die een bijeenkomst afdwingt nadat de gemeenteraad al heeft gestemd, en zestig jongeren op fatbikes die door Sven zonder formeel mandaat uit de parkeergarage worden gestuurd. De wet moet de instroom reguleren. Wat hij niet regelt, is wat er nu moet gebeuren, wie de nieuwe buurman opvangt, wie de overlast aanpakt, wie de jongeren iets beters aanbiedt dan een gebiedsverbod. Dat doen Sven en Jessica.

"Het is niet moeilijk om gemeenschapszin te maken", zegt Jessica. “Daar zou juist steun voor moeten komen.”De vraag is of de Parkstadwet dat begrijpt.

Dit is het derde deel van een onderzoeksdossier over de Parkstadwet. In de komende maanden onderzoeken we de effecten in de praktijk: voor bewoners, voor verhuurders en voor de wijken zelf. Heb je een tip? Mail het ons: redactie@zo-nws.nl

ZO-NWS hecht als streekomroep veel waarde aan onderzoeksjournalistiek. We richten ons op zaken die om kritisch en diepgravend onderzoek vragen. Verhalen waarbij het gaat om het signaleren van misstanden, het volgen van geldstromen en het controleren van de macht. Onderzoeksjournalistiek komt ook om de hoek kijken bij het analyseren van trends en het inzichtelijk maken van ingewikkelde zaken, bijvoorbeeld lange politieke processen of rechtszaken.