Voorbereidende begrotingsgesprekken in Beekdaelen niet openbaar

De gemeente Beekdaelen hanteert bij de behandeling van de begroting een werkwijze die afwijkt van die in andere gemeenten in de regio. In plaats van een openbare commissiebehandeling voeren raadsfracties afzonderlijke gesprekken met wethouders. Inwoners kunnen die gesprekken niet volgen en hebben geen directe inspraak.

Uit onderzoek van ZO-NWS blijkt dat gemeenten de voorbereiding op de begrotingsbehandeling op verschillende manieren organiseren. Daarbij is ook gekeken naar de mogelijkheden voor inwoners om hun visie op de begroting te geven.

In november staat in alle gemeenten de behandeling van de begroting voor 2027 op het programma. De gemeenteraden nemen dan het financiële beleid onder de loep. Normaal gesproken worden collegevoorstellen eerst in een commissievergadering besproken, waarna ze op de agenda van een raadsvergadering komen. De Gemeentewet biedt echter expliciet de mogelijkheid om bij de behandeling van de begroting, het belangrijkste financiële document van de gemeente, van deze werkwijze af te wijken.

De gemeenten Voerendaal, Simpelveld en Brunssum kiezen voor de gebruikelijke procedure via een commissievergadering. Kerkrade en Landgraaf kiezen voor een informatiebijeenkomst over de begroting. Heerlen heeft zelfs een informatiebijeenkomst en behandelt de begroting daarna in een commissie waar burgers ook in kunnen spreken. 

De gemeente Beekdaelen kiest voor een andere optie dan de rest. In plaats van een openbare commissiebehandeling voeren raadsfracties afzonderlijke gesprekken met wethouders. Inwoners kunnen die gesprekken niet volgen. Tijdens deze gesprekken kunnen raadsleden vragen stellen en een toelichting krijgen op de financiële plannen van het gemeentebestuur.

Volgens de gemeente is deze aanpak niet nieuw. In een reactie op vragen van ZO-NWS laat de woordvoerder van de gemeente weten dat al jarenlang op deze manier wordt gewerkt. Verder geeft de gemeente geen toelichting. 

ZO-NWS vroeg ook alle fractievoorzitters van Beekdaelen over hun standpunt over de werkwijze. Deze besloten om gezamenlijk antwoord te geven. Volgens de fractievoorzitters wordt de werkwijze  jaarlijks in het presidium besproken. Het presidium bestaat bij een gemeente in het algemeen uit de burgemeester en de fractievoorzitters van de politieke partijen. Het presidium bepaalt de spelregels van vergaderingen en gaat over het samenstellen van een voorlopige agenda. Volgens de fractievoorzitters heeft het presidium unaniem ingestemd met het voortzetten van de werkwijze van de begrotingsbehandeling van Beekdaelen.

De keuze van Beekdaelen zorgt ervoor dat inwoners geen invloed uit kunnen oefenen op de begroting. Normaal mogen inwoners in Beekdaelen tijdens commissievergaderingen inspreken. Dat mag ook over onderwerpen die niet op de agenda staan. Daarnaast laten de partijen weten regelmatig in gesprek te zijn met inwoners

Omdat de begroting zelf echter niet in een openbare commissievergadering wordt behandeld en er na de bekendmaking van de begroting ook geen commissievergadering plaatsvindt, is er geen specifiek commissiemoment waarop inwoners rechtstreeks over de begroting kunnen inspreken. Ook tijdens de raadsvergadering op 12 november is er geen inspreekmoment voor de burger.

Behalve over de begroting kunnen inwoners van Beekdaelen normaal gesproken wel over alle andere onderwerpen in een vroegtijdige fase inspreken. In deze commissiefase zijn fracties immers nog bezig met het vormen van hun mening. Inspraak tijdens de uiteindelijke raadsvergadering wordt daarom doorgaans als minder effectief beschouwd, volgens de gemeente.
 
Geen afzonderlijke bekendmaking
In antwoord op vragen van ZO-NWS bevestigt de gemeente dat inwoners niet expliciet zijn geïnformeerd over het ontbreken van een commissiebehandeling van de begroting of over een eventueel alternatief inspraakmoment. Volgens de verstrekte antwoorden zijn er bij de betrokken fracties of de griffier geen klachten ontvangen over de werkwijze.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft desgevraagd geen inhoudelijk oordeel gegeven over de manier waarop Beekdaelen het aanpakt. De organisatie laat weten geen uitspraken te doen over individuele gemeenten. 

Openbaarheid blijft aandachtspunt
Dat de begroting niet eerst in een openbare commissievergadering wordt behandeld, betekent niet automatisch dat de procedure in strijd is met de wet. Een conclusie van het onderzoek is wel dat gemeenten zichtbaar verschillen in de manier waarop zij openbaarheid en inspraak organiseren rond hun begroting.